بازار هدف مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران در جمع کشورهای CIS

برگزاری نمایشگاه توانمندی های مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران که در تاریخ ۲۵ تا ۲۸ مهرماه ۱۳۹۱

  1. برگزاری نمایشگاه توانمندی های مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران که در تاریخ ۲۵ تا ۲۸ مهرماه ۱۳۹۱ در محل خانه ی ایران در کشور تاجیکستان از جمله کارهای ابتکاری مدیریت مناطق آزاد در دولت است، که با هدف معرفی فرصت های سرمایه گذاری ایران و توسعه فعالیت های تجاری، صنعتی و همچنین رشد و گسترش مناسبات فرهنگی میان کشور ایران و تاجیکستان انجام گرفت.
  2. در این نمایشگاه تقویت شرکتهای ایرانی در حوزه تجارت و ترانزیت از جمله دیگر هدفهایی بود که در کشورهای آسیای میانه و به ویژه تاجیکستان دنبال می شود. کشور تاجیکستان به مثابه ی دروازه ی ورودی به کشورهایCIS   می تواند نقش تعیین کننده ای در تسریع و جذب بازارهای هدف کشورهای همسود(مشترک المنافع) را فراهم کند. این کشورها بازار طبیعی کشور و مناطق آزاد تجاری، صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی برای طراحی راهبرد توسعه و صادرات اقلام گوناگون بوده و بر اساس میزان صادرات و واردات آنها می توان برنامه ریزی جامعی انجام داد. کشورهای همسود در آسیای میانه و حوزه قفقاز از جمله بازارهای هدف مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران هستند.
    به طوری که اگر به ۷ منطقه آزاد تجاری، صنعتی و ۶۴ منطقه ویژه اقتصادی کشور که تا کنون مجلس شورای اسلامی آنها را به تصویب رسانده است، نظری اجمالی بیندازیم، در تمام این مناطق رونق بخش تجارت، ترانزیت، تولید و صادرات به این کشورها از اهداف راهبردی و تعیین کننده است. این کشورها که به کشورهای همسود معروف شده اند، شامل کشورهای تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان(کشورهای آسیای میانه)، کشورهای آذربایجان، گرجستان، ارمنستان(کشورهای حوزه قفقاز)، و کشورهای اوکراین، مولداوی، بلاروس، و روسیه هستند. به این کشورها در جمع کشورهای CIS یا Common Wealth Of Independent  می گویند.هر کدام از این کشورها در معاهده ها و پیمان هایCIS،CACO، مجمع اقتصادی اوراسیا(Eurasea)، گوام، اکو Economic Cooperation Organization یا(ECO)، و سازمان همکاری شانگهای عضویت دارند.
    نفت، گاز، زغال سنگ، مس، نیکل، سرب، آلومینیوم، روی، منگنز، طلا، نقره، آهن و اورانیوم از منابع معدنی، و سنگهای قیمتی است که در این کشورها یافت می شوند.
    مزیت های اقتصادی کشورهای CIS در بخش های انرژی، توسعه ترانزیت به ویژه در کریدور شمال- جنوب و کریدور شرق- غرب که در این منطقه با هم دیگر تلاقی دارند، و صدور خدمات فنی و مهندسی قابل توجه است.
    تاجیکستان عضو کشورهای مستقل همسود(CIS) است. به علاوه عضو سازمان همکاری های اقتصادی، اکو(ECO)است که شامل کشورهای قزاقستان، و آذربایجان نیز می شود.
    تاجیکستان عضو صندوق بین المللی پول و بانک جهانی نیز هست. تاجیکستان عضو شورای همکاری و امنیت اروپا(CSCE)Conference on Security and Cooperation of Europe  است. این کشور همچنین عضو کنفرانس تجارت و توسعه(UNCTAD) United Nations Conference for Trade and Development و سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل(UNIDO)United Nations Industrial Development یا Organization که هر دو سازمان های اقتصادی هستند، می باشد.
    واژه ی تاجیکستان از دو بخش تاجیک و ستان تشکیل شده که به مصان سرزمین”تاجیک ها” است. تاجیکستان در جنوب شرقی آسیای میانه قرار دارد. مساحت این کشور ۱۴۳۱۰۰ کیلومتر مربع و کوهستانی است، ۹۳ درصد آن را کوههای مرتفع پوشانده است و تنها ۷ درصد خاک آن قابل استفاده است و منابع آب فراوانی دارد، و شمار رودهای آن به ۹۴۷ می رسد. تاجیکستان کشوری کوهستانی و سرسبز با بارندگی فراوان است که می تواند صادرکننده آب و برق به سایر کشورها باشد. نیمی از این کشور ۳۰۰۰متر از سطح دریا ارتفاع دارد. این کشور از شرق با چین، از شمال با ازبکستان و قرقیزستان، از غرب با ازبکستان، و از جنوب با افغانستان همسایه است. تاجیکستان یک کشور محاط در خشکی است که در گذشته راه ابریشم از آن می گذشته است. مرز مشترک تاجیکستان با چین ۴۱۴ کیلومتر، با قرقیزستان ۸۷۰ کیلومتر، با ازبکستان۱۱۶۱ کیلومتر و با افغانستان ۱۲۰۶ کیلومتر است. تاجیکستان کشوری مرتفع است و میان دو رشته کوه تین شان که تا چین امتداد دارد، و پامیر که تا افغانستان ادامه می یابد، واقع شده است. این کشور از چهار استان یا ولایت به نام های سغد به مرکزیت خجند، کولاب، خقلان به مرکزیت قرقان تپه، و ولایت خود مختار بدخشان به مرکزیت خاروغ و چهل و هشت ناحیه تشکیل شده است. ولایت بدخشان با ۶۴۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت در شرق کشور در ارتفاعات پامیر واقع شده و ۴۴ درصد خاک تاجیکستان را تشکیل می دهد. در تاجیکستان هر ولایت معادل استان در تقسیمات کشوری ایران، به چندین ناحیه معادل شهرستان در تقسیمات کشوری ایران، و هر ناحیه به چندین جماعت دهات معادل دهستان در تقسیمات کشوری ایران، و هر جماعت به چندین ده معادل روستا در تقسیمات کشوری ایران، تقسیم می شود. در تاجیکستان ۱۸ شهر،۴۸ ناحیه(از آن جمله ۱۳ ناحیه تابع پایتخت)و ۵۴ شهرک وجود دارد. پایتخت آن شهر دوشنبه است که در غرب کشور در یک دره واقع شده است. از نظر تاریخی سابقه نام این شهر به دوشنبه بازاری باز می گردد که در این محل تشکیل می شده است. زبان رسمیاین کشور، پارسی با گویشی تاجیکی است. گرچه زبان روسی نیز کاربرد گسترده ی بازرگانی و حکومتی دارد. یکای پول تاجیکستان سامانی نام دارد. جمعیت تاجیکستان بیش از ۷ میلیون نفر است. حدود ۸۰ درصد مردم تاجیک هستند که به Fa تاجیکی سخن می گویند، ۱۵ درصد ازبک و سایر مردم روس، اوکراینی، چینی، کره ای، تاتار و غیره هستند. این کشور اسلامی است. تاریخ و فرهنگ تاجیکستان با ایران اشتراکات زیادی دارد. در پاره هایی از دوران پیش از اسلام، تاجیکستان جزیی از ایران بود. سرزمین سغد باستان که سرزمین کنونی تاجیکستان را دربرمی گیرد، در زمان داریوش اول به جزیی از امپراطوری هخامنشیان تبدیل شد. پس از اسلام سرزمین خراسان و فرارود از جمله تاجیکستان، زنده کننده فرهنگ ایرانی و بوجود آورنده زبان پارسی دری بود که جانشین زبان پهلوی می شد. نخستین شاعران پارسی زبان از این ناحیه به پا خاستند، به ویژه رودکی، که پدر شعر پارسی محسوب می شود. در نخستین سده های هجری، خراسان و فرارود مهد تمدن و علوم ایرانی بوده و بزرگانی مانند ابن سینا و فارابی را در خود پرورانده است. حکومت سامانی نیز از تاجیکستان برخاسته است. در قرن دهم میلادی سامانیان اولین حکومت مستقل ایرانی پس از اسلام در این منطقه تشکیل شد.
    این کشور به لحاظ داشتن مرز مشترک با چین و افغانستان و نزدیکی آن به پاکستان و هندوستان، این جمهوری را در دروازه آسیای مرکزی به کشورهای چین، هند، پاکستان و افغانستان قرار داده است. تاجیکستان آن بخش از آسیای مرکزی است که رابطه ی ویژه ای با روسیه دارد و به مثابه ی حیات خلوت آن تلقی می شود.
    عدم دسترسی تاجیکستان به آبهای آزاد و احاطه آن از سوی سایر کشورهای منطقه خود موقعیتی محدود کننده برای این کشور قلمداد می شود، که از این جهت فرصت مناسبی را برای مناطق آزاد ایران از جمله چابهار، اروند، قشم و کیش فراهم می آورد تا فرصتها و امکانات مناسبی را برای جذب سرمایه گذاری و مبادلات دوجانبه از طریق کشور تاجیکستان بوجود آورند. در صورت فراهم شدن زمینه های سرمایه گذاری و انتقال دانش فنی این کشور می تواند از منبع مهم پاک و بدون آلودگی محیط زیست انرژی آبی استفاده کند و حتی با صدور آن درآمد ارزی کسب کند. با این توجه که تاجیکستان یکی از مراکز عمده ی تولید برق در دوره اتحادیه شوروی سابق بوده است. انرژی آبی یکی از مزیت های قابل رقابت در تاجیکستان بوده، به طوری که می تواند زمینه ساز رشد مراکز کشت پنبه، کارخانجات ریسندگی، بافندگی و فراوری پنبه شود. به علاوه این وفور نسبی نیرو کشور تاجیکستان را قادر ساخته تا مقادیر صنایع متکی به برق مانند آلومینیوم داشته باشد.
    کشاورزی بخش اصلی اقتصاد تاجیکستان را تشکیل می دهد. پنبه مهم ترین محصول کشاورزی این کشور محسوب می شود و بیش از نیمی از تولیدات این محصول در جنوب غربی کشور تولید می شود. سایر محصولات کشاورزی تاجیکستان عبارت از گندم و غلات، میوه جات و سبزیجات است. صنایع غذایی در ارتباط با تولیدات کشاورزی و زمینه هایی از قبیل میوه جات، روغن های طبیعی و تنباکو متمرکز است. کوهستانی بودن این کشور کشاورزی صنعتی را محدود ساخته است، ولی وجود چراگاه های طبیعی وضعیت مناسبی را برای دامپروری به وجود آورده است و عمدتا گوسفند و بز و گاو شیری در چراگاه ها پرورش می یابند.
    معادن طلا و نقره در تاجیکستان به مقدار فراوان یافت می شود و قابلیت گسترش فراوان دارد. گفته می شود معادن نقره این کشور در جهان نظیر ندارد. پس از استقلال این کشور در سال ۱۳۷۰(۱۹۹۱)، برخی کشورهای غربی مانند ایتالیا در این معادن سرمایه گذاری کردند. همچنین معادن زغال سنگ و سنگ مرمر سیاه نیز به مقدار زیاد در این کشور وجود دارد. هر سال ۴۵۰ هزار تن شمش آلومینیوم در کارخانه آلومینیوم سازی تاجیکستان تولید می شود. از دیگر ذخایر کانی این کشور می توان به آهن، تنگستن، سرب، روی، مس، قلع، جیوه، آنتیموان، نمک، فلوراید و کلسیم طبیعی، مقدار کمی نفت و گاز طبیعی، سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی، و لعل بدخشان که بسیار معروف است، اشاره کرد. این کشور همچنین دارای ذخایر غنی اورانیوم است، که تولید آن مورد استفاده روسیه قرار می گیرد.
    بخش صنعت در تاجیکستان شامل نیروگاه های برق و کارخانجات آلومینیوم اساسا بر صنایع کاربر و صنایع تبدیل مواد اولیه بومی و وادرات استواراند. ۳۸ درصد محصولات عمومی را صنایع سنگین و در بخش صنایع سبک نیز صنایع مربوط به استحصال پنبه، قالیبافی، دوزندگی، چرمسازی و پای افزار، و کارگاه های ابریشم مشغول به کار هستند. صنایع سنگین الکتروانرژیک، استخراج معادن کوهستانی، ماشین سازی و صنایع و مصالح ساختمانی، صنایع تولیدی لوازم مهندسی، فلزکاری، ماشین آلات ایستگاه های نیرو و ماشین آلات کشاورزی از دیگر فعالیت های صنایع سنگین و صنایع واسطه ای می باشند. ظرفیت تولید ۵۰۰ هزار تن آلومینیوم در سال در ناحیه ریگار با استفاده از آلومینیوم مورد نیاز اتحاد شوروی سابق بود.
    این کشور از تنوع مواد معدنی برخوردار است اما مقادیر آنها اندک است. این کشور منابع اندکی از نفت دارد و روزانه ۸۲۵۲ بشکه نفت تولید می کند.
    در تاجیکستان ۵۰۰ کیلومتر خط آهن بدون احتساب خطوط صنعتی وجود دارد که مناطق مهم تاجیکستان را به هم مرتبط می کند. خجند در شمال به دره فرغانه و دوشنبه، و نیز قرقان تپه مرکز پنبه کاری تاجیکستان از طریق راه آهن به ترمز وصل می شود. شبکه راه آهن تاجیکستان سپس به راه اهن ازبکستان می پیوندد.
    در این کشور در مجموع ۲۹۹۰۰ کیلومتر جاده وجود دارد که ۲۱۴۰۰ کیلومتر آن شوسه است. جاده اصلی تاجیکستان جاده ای است که شهر شمالی خجند را به دوشنبه وصل می کند و سپس به فاروق در ایلت بدخشان متصل می شود. جاده های دیگر با کیفیتی پایین تر خجند را به دوشنبه و از آنجا به شهرهای جنوبی و قرقان تپه وصل می کند.
    فرودگاه های اصلی کشور تاجیکستان فرودگاه دوشنبه است. در خجند نیز فرودگاه بزرگی وجود دارد. کشور به وسیله خطوط هوایی به کشورهای همسایه و فدراسیون روسیه متصل می شود. با راه اندازی خط هوایی دوشنبه- لندن در اواخر سال ۱۹۹۳، پروازهایی به پایتخت های کشورهای مهم منطقه مانند ایران، ترکیه و پاکستان برقرار شد. ولی بیشتر ارتباط تاجیکستان به جهان خارج از طریق مسکو صورت می گیرد.
    فرودگاه تاشکند در ازبکستان نیز به منزله ی پلی است که کشورهای آسیای مرکزی را به خاورمیانه مرتبط می کند.
    خطوط مخابراتی و فناوری ارتباطات در تاجیکستان شامل ۳۰۳۰۰۰ خط تلفن، است. این خطوط به سایر جمهوری های کشورهای همسود مربوط می شود و به وسیله ی اتصالات استیجاری از طریق مسکو با سیستم ارتباطات جهانی در ارتباط بود. از دهه۱۹۹۰ شرکت های ترکیه ای گسترش و توسعه شبکه مخابرات تاجیکستان را برعهده گرفتند و در حال حاضر شهرهای مهم تاجیکستان از طریق سامانه ارتباطی ماهواره ای بین المللی به مرکز ارتباطات جهانی واقع در آنکارا متصل اند. دسترسی مردم به خطوط اصلی تلفن حدود ۴۰ درصد و ۴۱ نفر از ۱۰۰۰ نفر دارای تلفن همراه هستند. این رقم برای استفاده کنندگان از اینترنت یک در هزار است.
    اقلام وارداتی تاجیکستان شامل نفت و گاز، انرژی الکتریکی، آهن و فولاد، فلزات غیرآهنی، محصولات شیمیایی، ماشین الات ساختمانی، تولیدات چوبی و کاغذی، صنایع سبک، صنایع غذایی، تولیدات کشاورزی است. مهم ترین اقلام وارداتی را غذا، سوخت و انرژی الکتریکی، فلزات غیرآهنی، مواد و فرآورده های شیمیایی، ماشین آلات ساختمانی، صنایع سبک، صنایع غذایی، تولیدات کشاورزی است.
    در بین اقلام صادراتی، آلومینیوم و الیاف کتانی بیشترین سهم را دارد.
    شرکای صادرات تاجیکستان که به آلومینیوم، برق، پنبه، میوه و سبزیجات محدود می شود شامل کشورهای هلند۴۰/۷ درصد، ترکیه ۳۱/۷ درصد، ایران ۵/۴ درصد، ازبکستان۴/۸ درصد و روسیه ۴/۷ درصد است.
    واردات به تاجیکستان بیشتر از کشورهای روسیه ۲۴/۶ درصد، قزاقستان۱۰/۸ درصد، ازبکستان۱۰/۲ درصد، چین ۸/۶ درصد و آذربایجان ۸ درصد است.
    عمده کالاهای صادراتی ایران به تاجیکستان شامل:
    مواد اولیه فرش- مصنوعات پلاستکی- گرانول- محصولات نساجی و البسه- ادوات فلزی محصولات بهداشتی- انواع کاشی- روغن- فرش و موکت- تخم مرغ- رب- خرما- دارو رنگ- کربنات کلسیم- محصولات پلی اتیلن است.
    اهم صنایعی که قابلیت سرمایه گذاری در کشور تاجیکستان وجود دارد به قرار زیر هستند:
  3. ۱.بخش نفت و گاز و برق در زمینه های:
  4.  مدرن سازی ایستگاه نیروی هیدرو الکتریک
  5.  بازسازی شبکه های توزیع برق
  6.  بازسازی جایگاه های شمارش در سیستم نیرو
  7.  سرمایه گذاری در بخش برق- آب و گاز
  8. بخش متالوژی و معدن شامل:
  9.  توسعه ظرفیت کارخانه آلومینیوم تاجیکستان
  10.  تاسیس کارخانه های تولید سنگ سرمه و صنایع وابسته
  11. ۲.صنایع خودروسازی و الکتروتکنیکال در زمینه های:
  12.  ساخت کارخانه فلزات سبک
  13.  تلفیق کارخانه برق و لوازم خانگی
  14.  ساماندهی ساخت و تولید اتوبوس و مینی بوس
  15.  ساماندهی مرکز تعمیرات و کاربرد قطعات اضافی ماشین آلات کشاورزی
  16.  افزایش تولید تجهیزات و فنی و توسعه تولیدات جدید
  17.  بهبود تولید ترانس فورمرها
  18.  ساماندهی شرکتهای مشترک در جهت جمع آوری(اسمبلی) گریدور و بولدزر
  19. ۳.صنایع شیمیایی در زمینه های:
  20.  تلفیق پتانسیل های بدست آمده در انواع تولیدات اصلی
  21.  ساماندهی تولید سوخت آبی- زغال سنگی
  22. مصالح ساختمانی و مصنوعات چوبی:
  23.  تولید انواع مصالح ساختمانی جدید
  24.  بهبود تولیدات شرکتهای دولتی
  25.  ساماندهی اتصالات فنی جدید در تولید آجر با کیفیت بالا
  26.  ساخت و تولید شیشه و پنجره
  27.  ساخت، تولید و بازسازی صنایع تولیدی وسایل منزل
  28. ۴.صنایع سبک در زمینه های:
  29.  بازسازی کارخانه نخ تابی
  30.  بازسازی تولید الیاف پشم
  31.  بازسازی تولید چرم و کارخانه تولید کفش
  32.  آغاز بکار تولیدی شرکت آلفا- لاوال استخراج پشم
  33.  ساخت یک کارخانه نخ تابی
  34.  مدرن سازی فنی و بازسازی تشکیلات اقتصادی
  35.  مدرن سازی محل نگهداری هواپیماهای تاجیکستان
  36.  مدرن سازی محل پارک واگن های سرپوشیده
  37. ۵.بخش کشاورزی در زمینه های:
  38.  ساماندهی تولید آرد و محصول دانه میوه
  39.  بازسازی و نوسازی صنایع تولیدی بخش کشاورزی
  40.  ساماندهی تولید مواد غذایی کودکان و مواد غذایی کنسرو شده
  41.  تولید ماکارونی و شیرینی و ساماندهی صنایع آنها
  42.  صنایع پشم گوسفندو
  43.  ساماندهی تولید مشروبات بدون الکل
  44.  ایجاد کارگاه های آماده سازی علوفه مخلوط
  45.  ساماندهی و تولید تراکتور و یدک کش
  46.  توسعه و نوسازی ساختار کشاورزی در مناطق پرورش دهنده زنبور عسل
  47. ۶.بخش ارتباطات در زمینه های:
  48.  ساماندهی تولید UKVایستگاه های رادیویی
  49.  اتوماسیون ایستگاه های عملیاتی و خدمات پستی
  50. ۷.بخش حمل و نقل در زمینه های:
  51.  تاسیس مرکزPETROFIT تسهیلات حمل و نقلمدرن سازی جایگاه بار مسافرین
  52. ۸.بخش خدمات فنی و مهندسی در زمینه های:
  53.  پل سازی- جاده سازی- تونل سازی- آب و
  54.  تولید محصولات بهداشتی است.
  55. امید است با عملیاتی کردن نتایج نمایشگاه، بتوان به ارتقا روابط تجاری و افزایش بازدهی مناسب میان کشور تاجیکستان و دیگر کشورهای حوزه CIS با مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران اقدام کرد. ضمن آنکه روابط تجاری مناطق آزاد و ویژه اقتصادی با این کشورها باید متناسب با اهداف کلان اقتصادی کشور از طریق یک بسته تجاری و تولیدی با هدف توسعه روابط اقتصادی بر اساس نوع کالا اعم از وارداتی، صادراتی، خدمات بانکی به اقتضای مقررات پولی هر یک از کشورهای هدف، خدمات بیمه ای به اقتضای مقررات و قوانین هر یک از این کشورها تعریف و آماده کرد. البته رویکرد این روابط باید بر اساس حمایت از فعالیت بخش خصوصی باشد. اطلاع رسانی از طریق برگزاری نمایشگاه های دیگر به ویژه با بالا بردن سطح نمایشگاه ها و افزایش کارآمدی آنها از دیگر مواردی است که می تواند نگاه برد برد اقتصادی را در راستای تجارت دو جانبه و چند جانبه به نتیجه لازم برساند.
  56. ایجاد نمایشگاه مجازی برای نمایش محصولات و خدمات و ارایه خدمات گوناگون در این بازی برد برد حائز اهمیت است.
  57. در این نمایشگاه ها باید برای انجام امور بازرگانی در خصوص صادرات، واردات، تشریفات گمرک، حمل و نقل، بازاریابی، تاسیس واحد تجاری و ثبت شرکت، مراحل ترخیص، تثبیت سفارش و غیره فضایی سایبری ایجاد شود تا سرمایه گذاران و علاقمندان به انجام فعالیت های تجاری و اقتصادی در مناطق آزاد ویژه دو کشور بتوانند به صورت آنلاین از اخبار و اطلاعات همدیگر برای تبادل نظر و همکاری استفاده کنند.
  58. در زمینه اقتصادی، تاجیکها به انجام اجرای طرح های مشترک با ایران علاقمند هستند. ایران با احداث راه آهن بافق- بندرعباس و اتصال آن به راه اهن سراسری ایران و تکمیل راه آهن مشهد- سرخس گامی در جهت متصل کردن کشورهای آسیای مرکزی به آبهای آزاد برداشت. بیشتر فعالیت های اقتصادی ایران در تاجیکستان به دست بخش خصوصی صورت می گیرد. تا کنون یک کارخانه چرم سازی در منطقه کولاب از سوی بخش خصوصی ایران احداث شده است و در زمینه های مواد غذایی، خودرو و فرآورده های بهداشتی و شیمیایی در آن کشور فعالیت می کنند. افتتاح شعب بانک تجارت در دوشنبه و برقراری پرواز بین دوشنبه- مشهد- تهران توجه ایران را به تاجیکستان نشان می دهد.

ثبت دیدگاه

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.